Đu đủ dễ trồng, ưa đất thoát nước, được trồng ở khắp nơi để lấy quả ăn. Trồng 8 tháng đã cho quả.
Đu
đủ - Carica papaya, cây ăn quả, họ Đu đủ - Caricaceae. Thân trụ, cao 8 –
10 m, không phân nhánh, mang một chùm lá ở ngọn. Lá to, mọc cách, không
có lá kèm, cuống dài, rỗng, gân lá hình chân vịt, phiến chia 8 – 9 thuỳ
sâu. Hoa vàng nhạt, mọc thành chùm ở kẽ lá, hoa thường đơn tính khác
gốc nhưng có khi tạp tính (cùng một gốc có cả hoa đực, cái và lưỡng
tính). Quả mọng, ruột rỗng, mang nhiều hạt. Cây có nhiều ống nhựa mủ
chứa chất papain, có thể có ancaloit là cacpain.
1. Một số giống và kỹ thuật chọn giống Đu đủ
1.1 Giống
Đu đủ có nhiều loại giống khác nhau nhưng phổ biến nhất là các giống sau:
- Giống Hong Kong da bông: Cho
năng suất cao, trọng lượng trái trung bình từ 2,5-3kg, vỏ dày, chống
chịu khá với nhện đỏ và các bệnh do Virus. Thịt trái có màu vàng, hàm
lượng đường từ 9-10%.
- Giống Đài Loan tím: Năng
suất rất cao, trái nhiều, trọng lượng trái từ 1,2-1,5 kg. Thịt trái có
màu đỏ tím, chắc thịt. Hàm lượng đường từ 10-11%. Cây dễ bị nhện đỏ và
các bệnh do Virus, nhưng vẫn có khả năng cho trái tốt trong những năm
đầu.
- Giống EKSOTIKA: Cho phẩm chất ngon, thịt trái màu đỏ tía, chắc thịt, tươi đẹp, hàm lượng đường 13-14%, trọng lượng trái 0,5-1kg.
- Giống Sola: Có đặc điểm gần giống như EKSOTIKA nhưng thịt trái chắc hơn, thơm ngon hơn, hàm lượng đường 15-17%, trọng lượng trái 300-500g
- Giống Hồng Phi 786: Cây
phát triển rất khỏe, cây có trái sớm, cây có trái đầu tiên lúc cây cao
khoảng 80cm. Tỷ lệ đậu trái cao, một mùa 1 cây có thể đậu 30 trái trở
lên, sản lượng rất cao. Trái lớn, trọng lượng trái từ 1,5-2Kg (có thể
đạt 3kg/trái). Cây cái ra trái hình bầu dục, cây lưỡng tính cho trái
dài. Da nhẵn bóng, thịt dày màu đỏ tươi, hàm lượng đường 13-14%, dễ vận
chuyển.
1.2. Chọn giống
Tháp hay giâm cành đu đủ đều trồng được cả, nhưng trồng bằng hột thì dễ
dàng và tiện lợi hơn vì trái đu đủ nhiều hột, mà hột lại tồn trữ dễ
dàng. Hột vẫn còn nẩy mầm sau ba năm nếu đựơc tồn trữ nơi khô ráo và mát
mẻ. Gieo hột càng tươi càng tốt.
- Chọn hạt: Từ
trái thon dài, phát triển tốt trên cây mẹ khỏe, sạch sâu bệnh, trái
phải đủ độ già trên cây, chỉ lấy những hạt đen ở giữa trái thả vào nước,
vớt những hạt nổi bỏ đi, chỉ dùng những hạt chìm làm giống.
- Xử lý hạt:
Vớt những hạt nổi bỏ đi, những hạt chìm làm giống có thể ngâm xâm xấp
nước 1-2 ngày đêm trong chậu men, sau đó đãi sạch chất keo, chất nhớt
bám vào hạt, chà tróc vỏ lụa bên ngoài hạt, đem phơi trong mát và cất
giữ nơi khô ráo. Trước khi gieo cần xử lý hạt, dùng dung dịch Tốp-xin 1%
để khử mầm bệnh, tiếp theo ngâm hạt trong Cacbonat natri 1% (NaHCO
3)
từ 4-5 tiếng đồng hồ, sau đó dùng nước rửa sạch là có thể đem gieo. Để
hạt trong nhiệt độ 32-35°C để thúc mầm, khi hạt đã nứt nanh mới đem gieo
để cây mọc đều và nhanh.
2. Thời vụ và đất trồng Đu đủ
2.1 Khí hậu
Cây đu đủ phát triển tốt trong điều kiện khí hậu ấm và ẩm, lượng mưa
100mm/tháng, không bị che bóng mát. Đu đủ rất nhạy cảm với nhiệt độ và
ẩm độ, khi nhiệt độ cao 30-35°C hoặc ẩm độ cao, lượng mưa nhiều
250-300mm/tháng, cây sẽ sinh trưởng kém, ít đậu trái. Nhiệt độ dưới 0°C
làm cây chết, hư hại nặng nề. Nếu khi trái chín mà khí trời lạnh, không
đủ nóng thì trái sẽ không ngọt. Đu đủ cũng cần nhiều mưa và mưa phân
phối đồng đều. Nếu không mưa thì cần tưới nước, đu đủ mới cho nhiều
trái. Thiếu nước mùa nắng, hoa sẽ ít đậu trái và trái non sẽ rụng nhiều.
Tuy nhiên, nếu quá nhiều nước thì rễ, lá bị hư hại nhiều, cây phát
triển chậm, yếu. Cây đu đủ không chịu đựng được gió to.
2.2 Đất đai
Đu đủ dễ tính có thể trồng trên đất có độ chua thích hợp pH từ 5,5-6,5.
Đất trồng đu đủ phải giàu chất hữu cơ, tơi xốp, đất không hoặc ít phèn,
thuận tiện cho việc tưới nước và thoát nước tốt khi có mưa lớn. Vùng
đồng bằng phải lên líp thật cao và đường mương thoát nước phải sâu để dễ
thoát nước. Chuẩn bị đất: Đất trước khi trồng nên đánh luống rộng
2-2,5m. Giữa các luống có rãnh sâu 30cm để thoát nước.
2.3 Thời vụ
Đu đủ có khả năng trổ hoa và đậu trái quanh năm, tuy nhiên để hạn chế
sâu bệnh có thể bố trí trồng Đu đủ vào đầu mùa mưa (Tháng 4-5). Những
vùng chủ động tưới tiêu trồng vào cuối mùa mưa (Tháng 10-11)
3. Kỹ thuật trồng chăm sóc Đu đủ
3.1 Ươm cây con
- Gieo hạt trên các luống:
Đất trên luống cần được làm kỹ, trộn đều 5-10kg phân hữu cơ hoai mục,
0,15-0,2kg Supe lân, 0,3-0,5kg vôi cho 1m2 đất luống. Hạt được gieo theo
lỗ, mỗi lỗ 2-3 hạt, mỗi lỗ cách nhau 5-10cm, gieo hạt ở độ sâu 0,6-1cm,
sau đó lấp đất và cần tủ một lớp rơm rạ, thường xuyên tưới hàng ngày
cho đủ ẩm, khi cây con đã mọc tưới ít dần, cây có 2-4 lá thì 2 ngày tưới
1 lần. Khi cây cao khoảng 4-6cm (có 4-5 lá) là có thể bứng cấy vào bầu.
Chọn những cây khỏe mạnh, kích thước trung bình, rễ chùm nhiều, nhặt
mắt, gốc to, ngọn nhỏ để cấy vào bầu. Xếp các bầu cây vào khay, điều
chỉnh giàn che để cây con có đủ ánh sáng cây sinh trưởng mới tốt, cây
mọc thẳng và cứng cáp. Nên ươm cấy qua bầu để đạt được tỉ lệ sống cao.
- Gieo hạt trong bầu:
Dùng túi nilon kích thước 12 x 7cm (có đục lỗ thoát nước), lấy đất phù
sa hay thịt nhẹ, làm đất nhỏ kỹ, trộn phân chuồng hoai mục với tỷ lệ 2
đất 1 phân cho vào đầy túi. Mỗi bầu túi có thể gieo hai ba hột để trừ
hao khi hột ít nảy mầm, sâu bệnh phá hại hay để tỉa bớt cây đực, ấn nhẹ
hạt vào trong bầu và phủ ít đất mịn lên trên. Gieo hạt xong cần tưới ẩm,
thường xuyên tưới nhẹ mỗi ngày 1 lần, giữ ẩm cho đất ở mức 65-70%. Cần
chú ý: sau khi hạt nảy mầm thành cây thì tưới thưa hơn vì lúc này cây
chưa cần đến nước nhiều, tưới nhiều đất quá ẩm cây con dễ bị nhiễm bệnh.
3.2 Kỹ thuật trồng
- Hố trồng có kích thước chiều dài, chiều rộng và chiều sâu là 60 x 60 x
30cm. khoảng cách trồng: hàng cách hàng từ 2-2,5m, cây cách cây là 2m
(khoảng 2.000-2.100 cây/ha). Sau khi đào hố, tiến hành bón lót. Mỗi hố
bón 10-15kg phân chuồng, 0,5kg lân, 0,2kg kali, 0,5kg vôi bột. Trộn đều
tất cả phân với đất mặt rồi lấp đầy hố trồng.
– Khi đu đủ trong bầu cao 15-20cm thì đem ra trồng, chỉ lấy những cây có
thân hình tháp bút, lóng ngắn sít nhau, có lá màu xanh đậm, xẻ 4 thùy,
biểu hiện của cây cái.
Đặt bầu cây giữa hố, dùng dao sắc rạch nhẹ gỡ bỏ bầu nilon (không làm vỡ
bầu), vun đất quanh bầu, nén chặt gốc và tưới đủ ẩm cho cây. Dùng rơm
rạ hay bèo phủ giữ ẩm cho đất. Khi cây bén rễ sinh trưởng tốt, cắm cọc
ghì cây để giữ cây khỏi đổ ngã khi có mưa gió bão, khi cây lớn nới dần
dây buộc ra.
- Khi cây cao 40-50cm (2,5-3 tháng tuổi) phải vun gốc bón thúc bằng phân
tổng hợp NPK hay DAP, hay bón 100g urê + 300g super lân + 50g kali
quanh gốc sau đó tưới nước cho phân tan để cây hút được chất dinh dưỡng.
Khoảng 5-6 tháng sau khi đặt vào hố, cây đu đủ bắt đầu trổ hoa. Chỉ nên
giữ lại các cây cái hay cây lưỡng tính mọc mạnh, tỉa bỏ các cây khác.
Khi cây đã ra hoa, trái nên bón phân thêm một lần nữa, liều lượng phân
bón như đã nêu trên. Khoảng 9-10 tháng sau khi trồng là đu đủ có trái và
cây ra trái suốt năm. Đều quan trọng là gốc đu đủ phải luôn sạch cỏ,
được tủ gốc để giữ ẩm thì đu đủ mới sai và to trái, vỏ căng, mã đẹp .
3.3 chăm sóc
Chặt bỏ và tiêu hủy những cây bị bệnh để tránh lây lan cho các cây khác.
Đu đủ có bộ rễ ăn nông, cây dễ đổ ngã do gió, bão và khả năng chiụ úng
ngập rất kém, vì vậy cần chú ý làm cỏ, vun gốc cho cây, chống đổ trong
mùa mưa gió và khơi rãnh thoát nước trong mùa mưa, bão. Những nơi mùa
khô kéo dài, thiếu nước cần có biện pháp tưới nước và giữ ẩm cho cây.
Tốt nhất là tủ gốc bằng rơm rạ, cỏ khô để giữ ẩm. Những nơi lạnh cần bao
quả. Để đạt năng suất cao cần thụ phấn bổ khuyết cho hoa. Khi cây mang
quả nặng cần cắm cọc chống gió bão cho đu đủ, cắt bỏ lá già gần gốc,
khơi rãnh thoát nước chống úng cho cây; làm sạch cỏ dại, xới xáo cho đất
thông thoáng. Mùa khô cần ủ rơm rạ quanh gốc giữ ẩm cho cây. Năm sau,
cây đu đủ thường phát triển kém đi, chọn để lại những cây khoẻ, loại bỏ
cây yếu kém và trồng thế bằng cây con mới. Chế độ chăm sóc năm sau không
khác gì năm đầu.
Thường cứ 30 – 45 ngày làm cỏ, tỉa hoa, tỉa quả, cành lá một lần. Nên
dùng đất thịt mới ở ruộng cầy ải, đất bùn ao phơi khô xếp vào xung quanh
gốc, hoặc đất phù sa thật tốt. Khi cây ra quả và hoa nhiều, cần thường
xuyên tỉa bớt quả èo, hoa xấu, bỏ bớt những chùm quả quá dầy. Cây đu đủ
nào cao trên 3m ở những nơi thoáng gió cần tỉa đốn ngọn (có nơi dùng nồi
đất, gạch ngói úp lên ngọn đã cắt) cho cây đâm nhánh không vươn lên
cao.
– Cắm cây cọc: Thông
thường đu đủ đều trồng thẳng, khi gặp gió bão phải cắm cọc chống gió,
dùng 3 cây cọc cắm chéo hoặc 1 cây cọc cắm thẳng và cột chắc cây đu đủ
vào cọc. Vào thời kỳ cây đậu trái nhiều mà gặp gió bão có thể chặt bớt
một số lá già gần gốc, để giảm bớt sức cản gió, chống đổ ngã hoặc gãy.
- Tỉa cành và hái trái:
Sau khi xuống giống, nếu trên thân chính mọc ra nhánh con phải ngắt bỏ
sớm. Vào thời kỳ đậu trái phải hái bỏ kịp thời những trái bị méo, bị sâu
bệnh, những lá già héo chết phải ngắt bỏ luôn cuống lá.
- Tưới nước: Đu
đủ là loại cây cần nhiều nước nhưng rất sợ úng. Do đó cần cung cấp đầy
đủ nước cho cây vào mùa nắng và thoát nước tốt cho cây vào mùa mưa hoặc
khi bị úng, lũ.
- Làm cỏ: Cỏ dại cạnh tranh dinh dưỡng và là nơi trú ẩn của sâu bệnh. Cần làm thường xuyên quanh gốc.
- Tủ gốc: Dùng rơm hoặc cỏ khô tủ quanh gốc vào mùa nắng để giữ độ ẩm và giữ nhiệt độ thích hợp cho cây.
3.4 Bón phân
Đu đủ có quả quanh năm, vì vậy cần phải bón phân để cung cấp dinh dưỡng
cho cây nuôi hoa, quả. Ngoài việc bón lót trước khi trồng, cần bón thúc
các loại phân hữu cơ, đạm, lân, kali trong đó chú ý đến lân, kali. Lượng
phân bón cho 1 cây như sau :
- Năm thứ 1: phân chuồng 10-15kg + 0,3-0,5kg urê + 0,5-1kg lân super + 0,2-0,3kg kali sulfat
- Năm thứ 2: phân chuồng 15-20kg + 0,3-0,4kg urê + 1-1,5kg lân super + 0,3-0,4kg kali sulfat
- Các thời kỳ bón cho cây: sau
trồng 1,5-2 tháng hoặc vào đầu mùa mưa (năm thứ 2) bón toàn bộ phân
chuồng, 30% lân, 30% đạm. Khi cây ra hoa: 30% đạm, 30% lân và 50% kali.
Sau khi thu quả lứa đầu (sau trồng khoảng 7-8 tháng) bón 20% đạm, 40%
lân, 20% kali.
- Khi bón phân cần xăm đất, rải phân kết hợp với vun gốc lấp phân cho
cây. Cũng có thể chia lượng phân ra bón nhiều lần. Các đợt bón kết hợp
với làm cỏ vun gốc cho cây. Bón thúc 3 lần trong năm đầu: lần 1 sau
trồng 4-6 tuần, lần 2 khi cây ra hoa kết quả, lần 3 khi quả lớn.
3.4 Phòng trừ sâu bệnh
Trong quá trình sinh trưởng, đu đủ có thể bị một số bệnh như sau:
– Bệnh phấn trắng: phòng trị bằng cách phun Anvil 0,2%, Rovzal 0,2%
- Bệnh cháy lá: gây cháy lá và làm cho lá biến màu, khô rụng. Phun Kitazin 0,2% có thể hỗn hợp với vôi.
- Bệnh do virus:
Làm cho lá quăn, hoa rụng, lá vàng úa, cây còi cọc, có thể héo vàng dẫn
đến chết. Bệnh do virus rất khó chữa trị. Tốt nhất là nhổ đi đem đốt
hoặc chôn sâu. Gốc cây bệnh rắc vôi bột, bỏ một thời gian không trồng.
Những nơi bệnh này cần tăng cường phòng chống và vườn cây được 2-3 năm
nên chặt bỏ trồng lại cây mới.
- Bệnh thối cổ rễ:
Hay xảy ra ở nơi ẩm ướt, nơi đất có mực nước ngầm cao thường bị ngập
úng. Những nơi này trồng đu đủ phải lên líp cao và chú ý đắp gốc.
- Rệp sáp: Làm hại lá và quả non, những cây bị bệnh này dùng Bi 58 tỷ lệ 0,1-0,2% phun cho cây bệnh.
Để phòng tránh bệnh và khắc phục các tác hại trên, nên thực hiện tốt
luân canh cây trồng, chọn giống kháng bệnh, bón cân đối NPK để cây khỏe,
chống chịu bệnh tốt. Phát hiện sớm bệnh để phun thuốc. Cần lưu ý khắc
phục các khâu sau:
- Ngoài việc chọn đất tốt, ít mùn rác bẩn để tránh tuyến trùng hại rễ,
thoát nước mưa nhanh chóng vào mùa mưa, tiện cho việc tưới nước vào mùa
nắng, vườn đu đủ cần được bố trí hướng khuất gió.
– Khi trồng đu đủ, cần bón lót nhiều phân hữu cơ. Càng nhiều phân, cây
càng mập, lá xanh đậm, tạo điều kiện cho cây đạt năng suất cao. Ngoài
ra, cây có tốt thì mới đủ sức để chống chịu với mưa gió và sâu bệnh sau
này.
– Cần tưới giữ ẩm thường xuyên cho cây, không được để mặt đất khô trắng.
Mỗi lần tưới, có thể tưới phun hoặc tát nước vào rãnh líp cho đất hút
đủ nước. Mỗi tháng, kết hợp phun 2-3 lần boóc-đô hay Oxyclorua đồng. Các
chất này vừa cung cấp canxi vừa cung cấp vi lượng, giúp cho cây tạo
diệp lục tố.
4. Thu hoạch Đu đủ
Đu đủ sau khi trồng 7 tháng có thể thu hoạch quả xanh làm rau xanh, thu
quả chín sau trồng 9-10 tháng. Cây đu đủ có thể thu hoạch quanh năm. Khi
quả chín vàng (hay đỏ) từ 2/3 quả trở lên, trên quả đã xuất hiện các
sọc vàng nhạt, lúc này vật chất khô trong quả đã tích lũy tối đa để khi
làm chín, quả đạt chất lượng thương phẩm tốt. Khi thu hái trái (cây cao
dùng thang) nên vặn từng quả một nhẹ nhàng. Quả chín đem xếp vào sọt,
mỗi lớp quả có một lớp rơm. Trên cùng phủ kín rơm hay bao tải để 3-5
ngày vàng đều và sờ tay hơi mềm là có thể lấy ra ăn hay đem bán. Mỗi cây
có thể cho thu hoạch trung bình 70kg quả, cây cho thu hoạch cao có thể
đạt 100-120kg quả/cây.
